Σύνοψη Αποτελεσμάτων

Σύνοψη Αποτελεσμάτων

E-mail Εκτύπωση PDF

Αποτελέσματα και οφέλη από την υλοποίηση του έργου LIFE ARCTOS/KASTORIA

1. Η κατάσταση στην περιοχή του έργου πριν την εφαρμογή του

Η περιοχή Καστοριάς έχει μεγάλη βιογεωγραφική σημασία για τον πληθυσμό της αρκούδας, αφού λειτουργεί ως διάδρομος επικοινωνίας του πληθυσμού της Ελλάδας (που είναι ο νοτιότερος της Ευρώπης) με αυτόν στα υπόλοιπα δυτικά Βαλκάνια. Αυτό εξάλλου είναι και ένα από τα κριτήρια που οι «Κορυφές του Όρους Γράμμου» έχουν ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Natura 2000.

Ωστόσο, η αύξηση του πληθυσμού της αρκούδας στην περιοχή τα τελευταία χρόνια και η επέκταση της κατανομής της ακόμα και σε πεδινές περιοχές, έχουν εντείνει τις πιέσεις στην κτηνοτροφία, γεωργία και μελισσοκομία, ανθρώπινες δραστηριότητες που παραμένουν ζωτικές για την τοπική οικονομία. Μεταξύ 2003 και 2005, ο Οργανισμός Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ) κατέγραφε περίπου 150 απώλειες εκτρεφόμενων ζώων ανά έτος (κυρίως αιγοπρόβατα), ενώ στα έτη 2008-2010 καταγράφηκαν περίπου 578 απώλειες ανά έτος. Ανάλογη αύξηση καταγράφεται και στις ζημιές στη φυτική παραγωγή.

Παράλληλα, έχουν αυξηθεί οι περιπτώσεις εξοικείωσης αρκούδων με τον άνθρωπο, που τις κάνει να πλησιάζουν σε κατοικημένες περιοχές. Το 2009 καταγράφηκαν τουλάχιστον δύο περιπτώσεις προσέγγισης αρκούδας σε οικισμούς της περιοχής (Νεστόριο και Κλεισούρα), ενώ στο πρώτο μισό διάρκειας του έργου παρατηρήθηκε προσέγγιση ακόμα και σε αστικά κέντρα (πόλη Καστοριάς).

Τέλος, η χάραξη και η κατασκευή μέσα στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα του κλειστού αυτοκινητόδρομου ΚΑ45, που συνδέει την Εγνατία Οδό με την Αλβανία, διασχίζοντας το Νομό Καστοριάς, αύξησε σημαντικά τα τροχαία ατυχήματα στα οποία εμπλέκονται αρκούδες και έθεσε σε 20 περίπου περιπτώσεις τη ζωή ανθρώπων (επιβατών των οχημάτων) σε σοβαρό κίνδυνο.

 2. Αποτελέσματα από την υλοποίηση του έργου

Το έργο αξιοποίησε κάθε διαθέσιμο μέσο και εργαλείο, ώστε να πετύχει την βελτίωση των όρων συνύπαρξης ανθρώπου – αρκούδας στην ευρύτερη περιοχή Καστοριάς. Ένα σκέλος των παρεμβάσεων του έργου, αφορούσε στις υποδομές μείωσης της θνησιμότητας της άγριας πανίδας λόγω των τροχαίων ατυχημάτων:

  • Στο πλαίσιο του έργου LIFE εγκαταστάθηκε ειδική σήμανση (22 πινακίδες) και τεχνικά αποτρεπτικά μέσα (ειδικοί ανακλαστήρες άγριας πανίδας) στον Κάθετο Άξονα 45 (ΚΑ45) της Εγνατίας Οδού («Σιάτιστα-Κρυσταλλοπηγή») και στο παλιό εθνικό και επαρχιακό οδικό δίκτυο, που βελτίωσαν την οδική ασφάλεια.
  • Παράλληλα, με την αξιοποίηση του «Επιχειρησιακού Προγράμματος Ενίσχυσης της Προσπελασιμότητας», τοποθετήθηκε ενισχυμένη υπερυψηλή περίφραξη ύψους 3 μ. και συνολικού μήκους 130 χλμ., στο τμήμα «Σιάτιστα – Κορομηλιά» του ΚΑ45 και άλλα τμήματα του κυρίου άξονα της Εγνατίας Οδού.

Η συνδυασμένη αυτή παρέμβαση οδήγησε σε δραστική μείωση των τροχαίων ατυχημάτων στην περιοχή, με ανυπολόγιστα οφέλη, αφού οι ζημίες δεν ήταν μόνο υλικές αλλά απειλούσαν τις ζωές ανθρώπων και ζώων. Από 8-9 τροχαία ατυχήματα που καταγραφόταν ετησίως στην περιοχή, μετά τη δημιουργία των υποδομών αυτών, τα ατυχήματα έχουν μειωθεί σε 2-3 ετησίως. Το 2015 καταγράφηκε μόνο ένα ατύχημα στον ΚΑ45 (η είσοδος του ζώου στον αυτοκινητόδρομο έγινε πιθανόν από παραπλήσιο κόμβο).

Επιπλέον, με την υλοποίηση του έργου LIFE ARCTOS/KASTORIA στην περιοχή:

  • Επενδύθηκαν περίπου 1.022.000 € στην εθνική και τοπική οικονομία, εκ των οποίων τα 750.000 προήλθαν από ευρωπαϊκούς πόρους.
  • Δημιουργήθηκαν περίπου 30 νέες θέσεις βραχυπρόθεσμης ή μακροπρόθεσμης απασχόλησης, που στελέχωσαν την Ομάδα Έργου.
  • Δημιουργήθηκε δίκτυο Κατόχων Σκύλων Φύλαξης Κοπαδιών (ΣΦΚ), και ενισχύθηκαν 18 κτηνοτρόφοι της περιοχής, στους οποίους δωρήθηκαν 28 ΣΦΚ, ένα πολύτιμο εργαλείο για την διατήρηση της εκτατικής κτηνοτροφίας σε ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
  • Τοποθετήθηκαν 40 κάδοι απορριμμάτων, ειδικά τροποποιημένοι ώστε να μην είναι δυνατό το άνοιγμά τους από αρκούδες
  • Χορηγήθηκαν 32 Ηλεκτροφόρες Περιφράξεις σε ισάριθμες οικογένειες της περιοχής, για την προστασία αγροικιών και κατοικιών κοντά ή μέσα σε οικισμούς.
  • Λειτούργησε Ομάδα Άμεσης Επέμβασης για την αρκούδα (ΟΑΕ), που αντιμετώπισε επιτυχώς περισσότερα από 50 περιστατικά σύγκρουσης ανθρώπου-αρκούδας. Μετά από την υιοθέτησή της από την πολιτεία, η συνέχιση της λειτουργίας της θα χρηματοδοτείται εφεξής με πόρους του Πράσινου Ταμείου (εθνικοί πόροι).
  • Με πόρους του έργου και ίδια μέσα της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ, κινητοποιήθηκαν πάνω από 100 εθελοντές απ’ όλη την Ελλάδα, που προσέφεραν την εργασία τους για την υποστήριξη των προσπαθειών συνύπαρξης του ανθρώπου με την άγρια πανίδα στην περιοχή επί τέσσερα χρόνια. Μεταξύ άλλων, κατέγραψαν και περιποιήθηκαν εγκαταλελειμμένους οπωρώνες σε ορεινές θέσεις του Γράμμου (Αλεβίτσα, Κοτύλη).
  • Ειδικές ενημερωτικές δράσεις του έργου συνεισέφεραν αποφασιστικά στην ενεργοποίηση του «Μέτρου 216 - Δράση 1.1» του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013, με το οποίο 109 μελισσοκόμοι και κτηνοτρόφοι έλαβαν οικονομική υποστήριξη για να αγοράσουν και να εγκαταστήσουν φορητές ηλεκτροφόρες περιφράξεις.

Τέλος, η υλοποίηση του έργου έδωσε τη δυνατότητα συνέργειας με άλλα έργα και φορείς: Με τη βοήθεια εθελοντών και σε συνεργασία της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ με τους Δήμους Νεστορίου και Κορυτσάς, χαράχτηκε οικοτουριστικό θεματικό μονοπάτι για την αρκούδα, που αξιοποιείται ήδη για οικοτουριστικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες.

3. Μεταφορά - διάδοση καλών πρακτικών

Η μεταφορά καλών πρακτικών και τεχνογνωσίας στις αρμόδιες διαχειριστικές αρχές και η ανταλλαγή εμπειρίας και γνώσεων απασχόλησαν ιδιαίτερα το έργο, αφού μόνο έτσι μπορεί να εξασφαλιστεί μακροπρόθεσμα η αποτελεσματική διαχείριση των πληθυσμών των μεγάλων σαρκοφάγων και η συνύπαρξή τους με τον άνθρωπο.

Στο πλαίσιο του έργου LIFE ARCTOS/KASTORIA (LIFE09 NAT/GR/333):

  • Εκδόθηκαν και διανεμήθηκαν 38.100 ενημερωτικά φυλλάδια, εγχειρίδια καλών πρακτικών, καθώς και 2.500 αφίσες με θέμα τους όρους συνύπαρξης αρκούδας και ανθρώπου και διάδοσης των μέτρων πρόληψης από ζημιές που προκαλούν τα ζώα αυτά στην αγροτική παραγωγή.
  • Οργανώθηκαν περισσότερες από 14 συναντήσεις και ειδικά σεμινάρια, που ήταν ειδικά προσαρμοσμένα είτε στις ανάγκες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού του κοινού και συγκεκριμένων ομάδων ενδιαφερόμενων μελών της κοινωνίας (αγρότες, κτηνοτρόφοι, μελισσοκόμοι, κυνηγοί κ.λπ.), είτε στις ανάγκες κατάρτισης και ενδυνάμωσης δομών δημόσιων υπηρεσιών (δασική υπηρεσία, αστυνομία, τοπική αυτοδιοίκηση κ.λπ.) προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι συμφιλίωσης, ορθής διαχείρισης και επίλυσης συγκρούσεων ανθρώπου-άγριας πανίδας.
  • Υλοποιήθηκαν 30 δραστηριότητες περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (18 για μαθητές δημοτικού, 9 για μαθητές γυμνασίου και 3 για ενήλικες).
  • Διοργανώθηκε ένα μεγάλο διεθνές συνέδριο, στο οποίο παρουσιάστηκαν τα επιτεύγματα και τα διδάγματα του έργου, παρουσιάστηκαν αντίστοιχα αποτελέσματα και ανταλλάχθηκαν εμπειρίες με άλλα ομοειδή έργα.
  • Λειτούργησε Τοπικό Γραφείο ενημέρωσης για θέματα συνύπαρξης ανθρώπου αρκούδας στο νομό Καστοριάς και ειδική τηλεφωνική γραμμή παροχής συμβουλών και πληροφοριών σε όλους τους ενδιαφερόμενους (24670 82300) σε 24-ωρη καθημερινή βάση.
  • Πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις ανταλλαγής εμπειρίας και δικτύωσης με άλλα έργα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα και υποστηρίχθηκε η συμμετοχή σε συνέδρια, εργαστήρια και τεχνικές συναντήσεις  που διοργάνωσαν άλλοι φορείς και έργα LIFE.

Επιπλέον, αξίζει να τονιστεί ακόμα μία φορά πως η πολύτιμη εμπειρία που αποκτήθηκε από την Ομάδα Άμεσης Επέμβασης για την αρκούδα (ΟΑΕ) και τη διαχείριση περισσότερων από 50 περιστατικών σύγκρουσης ανθρώπου-αρκούδας (άλλοτε με απλά μέσα, όπως παροχή συμβουλών και τεχνικών πληροφοριών και άλλοτε με τη διοργάνωση πολυήμερων και πολυπρόσωπων επιχειρήσεων για αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών), έκανε πολλούς κατοίκους της περιοχής να νοιώσουν έμπρακτη υποστήριξη σε καθημερινά προβλήματα και να εκτιμήσουν την αξία ανάλογων πρακτικών διαχείρισης. Προσέφερε δε το βασικό γνωστικό και εμπειρικό υλικό για την κατάρτιση της ΚΥΑ με αριθ. 104180/433 για  τη «Λήψη μέτρων για τη διαχείριση περιστατικών προσέγγισης Αρκούδας (Ursus arctos) σε κατοικημένες περιοχές».

Ως αποτέλεσμα, το έργο ενέπνευσε και άλλους φορείς να εφαρμόσουν παρόμοιες δράσεις στις δικές τους περιοχές ευθύνης και να ζητήσουν τη συνδρομή των συντελεστών του έργου στον σχεδιασμό ανάλογων προγραμμάτων και δράσεων: Ο Δήμος Γρεβενών ζήτησε τη συνεργασία της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ για την επιτυχημένη υποβολή ανάλογου έργου στο πρόγραμμα LIFE (LIFE12 NAT/GR/000784), που υλοποιείται σε γειτονική περιοχή. Ανάλογη συνδρομή ζήτησε ο Δήμος Αμυνταίου για την κατάρτιση και υποβολή πρότασης LIFE στην πρόσκληση του 2015 (LIFE15 NAT/GR/001108), που αποδείχτηκε επίσης επιτυχής. Το έργο θα υλοποιηθεί μέσα στην τετραετία 2016-2020.

Τέλος, οι Φορείς Διαχείρισης των Εθνικών Πάρκων Β. Πίνδου, Οροσειράς Ροδόπης και Πρεσπών εφάρμοσαν ανάλογες δράσεις και υιοθέτησαν συγκεκριμένες διαχειριστικές πρακτικές, που πρωτοεφαρμόστηκαν στην περιοχή Καστοριάς, στο πλαίσιο του έργου .

 

Kastoria_Logo

Callisto1_logo

Επικοινωνήστε μαζί μας

Arctos/Kastoria Life09

  • Διεύθυνση: Γράμμου 62, Καστοριά
  • Τηλέφωνο: (0030) 24670 83441
  • Fax: (0030) 24670 83442
  • Email: info@arctoslife.gr